Trước khi chấm
Bài này dùng sau khi bạn đã nộp, tức là đã có đủ mười ba mục trong bản kê ở bài 1. Nếu còn thiếu mục nào, hãy làm cho xong rồi quay lại. Chấm một bài chưa xong chỉ cho bạn biết điều bạn đã biết: nó chưa xong.
Bạn sẽ chấm theo ba lớp, theo đúng thứ tự:
- Tự chấm theo bảng điểm 100 điểm bên dưới. Lớp này đo chất lượng từng sản phẩm.
- Nhờ AI chấm bằng câu lệnh mẫu. Lớp này cho bạn một người đọc thứ hai không biết bạn đã mất bao nhiêu công.
- So với đáp án ở bài 6. Lớp này đo bạn bắt được bao nhiêu trong 24 điều ẩn trong sáu bản ghi và bảng số liệu.
Bảng chấm điểm
| Sản phẩm | Trọng số | Đạt đủ điểm khi | Mất điểm khi |
|---|---|---|---|
| Pain point có bằng chứng | 15 | Mỗi pain point có ai nói, trích dẫn nguyên văn, đánh giá mạnh hay yếu có lý do | Trích dẫn bị diễn giải lại, gộp hai vấn đề vào một dòng, đánh giá theo chức vụ người nói |
| Quyết định cho mâu thuẫn | 10 | Nêu đủ hai phía, nhu cầu thật bên dưới, một hướng xử lý giữ được cả hai nhu cầu | Chọn phe mà không nói nhu cầu của phe kia, hoặc không thấy mâu thuẫn |
| Persona | 5 | 2 tới 3 persona, mỗi cái trỏ về người thật, khác nhau ở hành vi chứ không ở tuổi | Persona bịa thêm chi tiết, hoặc ba persona thật ra là một người |
| Journey và service blueprint | 10 | Journey hiện tại có cảm xúc từng bước, blueprint có tầng hậu trường của thủ thư | Journey là journey tương lai đội mong muốn, blueprint thiếu tầng hậu trường |
| Thuật ngữ, quy tắc, vòng đời | 15 | Quy tắc viết dạng khi thì, có nguồn, vòng đời có trạng thái kết thúc và chuyển trạng thái do thời gian | Quy tắc không có nguồn, vòng đời chỉ có đường vui |
| Story map và walking skeleton | 5 | Xương sống theo bước journey, đường cắt chạy được từ đặt tới trả phòng | Đường cắt chỉ chứa phần dễ, hoặc là danh sách tính năng không có thứ tự |
| User story và tiêu chí nghiệm thu | 10 | Mọi story trong walking skeleton có tiêu chí kiểm tra được, có ít nhất một trường hợp từ chối | Tiêu chí kiểu "hệ thống chạy tốt", thiếu trường hợp sai |
| CRUD, vai trò, đường không vui | 10 | Mọi đối tượng có đủ tạo đọc sửa xóa hoặc lý do vắng, mọi vai trò có hành động | Ô trống không giải thích, thiếu vai trò không phải sinh viên |
| Ma trận truy vết | 5 | Đi được hai chiều, không có story mồ côi, không có pain point bị bỏ quên | Chỉ đi một chiều |
| Đọc số liệu | 5 | Nêu được điều con số cho thấy mà không ai kể, mỗi điều có dòng số liệu và hệ quả cho thiết kế; ghi rõ pain point nào được số liệu xác nhận | Chép lại bảng mà không rút ra gì, hoặc kết luận vượt quá điều con số nói |
| Kế hoạch đo lường | 10 | North Star đo giá trị người dùng nhận được, 2 tới 3 chỉ số dẫn dắt, 2 chỉ số bảo vệ, mức hiện tại lấy đúng từ bảng, mục tiêu có thời hạn, có cách tách tuần thi | Chỉ số đếm cho đẹp như lượt tải, thiếu chỉ số bảo vệ, mục tiêu không có mức hiện tại để so |
| Tổng | 100 | Từ 80 trở lên là bài tốt | Dưới 60 là cần làm lại phần mất nhiều điểm nhất |
Cách tự chấm cho trung thực
Tự chấm chỉ có ích khi bạn cố tìm lỗi của mình, không phải cố bảo vệ bài. Mấy quy tắc giúp bạn làm được điều đó:
Chấm sau một đêm. Đừng chấm ngay khi vừa làm xong. Bạn vẫn còn nhớ mình định viết gì, nên sẽ đọc thấy điều mình định viết chứ không phải điều đã viết.
Chấm từ bằng chứng ngược lên. Với mỗi pain point, mở lại đúng bản ghi và tìm câu bạn trích. Nếu không tìm được nguyên văn, mục đó mất điểm, kể cả khi ý thì đúng. Trích dẫn sai chữ là lỗi thật: người đọc bài của bạn sẽ không tin phần còn lại.
Mặc định là chưa đạt. Với mỗi dòng trong bảng, bắt đầu ở 0 và chỉ cộng khi chỉ ra được bằng chứng trong bài. Đừng bắt đầu ở điểm tối đa rồi trừ dần; cách đó luôn cho điểm cao hơn thực tế.
Đọc bài như người sẽ code. Lấy ba user story bất kỳ. Nếu bạn là lập trình viên nhận story đó, bạn có biết khi nào thì xong không? Nếu còn phải hỏi "trường hợp này thì sao", story đó chưa đủ điểm.
Kiểm tra từng con số. Với mỗi mức hiện tại trong kế hoạch đo lường, chỉ ra dòng nào trong bảng của cô Mai. Con số bạn tự tính phải có cách tính đi kèm. Một mục tiêu không có mức hiện tại để so thì chưa phải mục tiêu.
Ghi lý do cho từng điểm. Một dòng cho mỗi mục: được bao nhiêu, vì sao. Bạn sẽ cần những dòng này khi so với nhận xét của AI.
Bảng tự chấm
Sản phẩm - Trọng số - Điểm - Bằng chứng trong bài - Lỗi tìm thấy
Pain point - 15 - ... - ... - ...
Mâu thuẫn - 10 - ... - ... - ...
Persona - 5 - ... - ... - ...
Journey và blueprint - 10 - ... - ... - ...
Nghiệp vụ - 15 - ... - ... - ...
Story map - 5 - ... - ... - ...
User story - 10 - ... - ... - ...
Kiểm tra độ đầy đủ - 10 - ... - ... - ...
Truy vết - 5 - ... - ... - ...
Đọc số liệu - 5 - ... - ... - ...
Kế hoạch đo lường - 10 - ... - ... - ...
Tổng - 100 - ...
Câu lệnh nhờ AI chấm
AI là người đọc thứ hai tốt nếu bạn cho nó đúng ba thứ: tài liệu gốc, bài làm của bạn, và cách chấm. Thiếu tài liệu gốc thì AI chỉ chấm được câu chữ, không chấm được bạn có bỏ sót hay không.
Cách dùng: dán câu lệnh dưới đây vào một cuộc trò chuyện mới, rồi dán tiếp mục Số liệu từ sổ đăng ký ở bài 1, toàn văn bài 2, bài 3, bài 4, sau đó là bài làm của bạn. Không dán bài 6. Nếu bài làm có bảng tính, chép các bảng thành văn bản thuần, mỗi dòng một hàng.
Bạn là người chấm bài cho một khóa học về khám phá yêu cầu phần mềm, dành cho sinh viên công nghệ thông tin.
Bối cảnh: một nhóm sinh viên thiết kế ứng dụng đặt phòng học nhóm cho Thư viện trung tâm của một trường đại học. Thư viện có 8 phòng, mở cửa 7:30 tới 21:00. Hiện tại đặt phòng bằng sổ giấy ở quầy và tin nhắn Facebook.
Tôi sẽ gửi hai phần. Phần A là bảng số liệu 8 tuần từ sổ đăng ký và sáu bản ghi phỏng vấn gốc. Phần B là bài làm của tôi.
Hãy chấm phần B theo bảng điểm sau, tổng 100 điểm.
Pain point có bằng chứng 15 điểm. Quyết định cho mâu thuẫn 10 điểm. Persona 5 điểm. Journey và service blueprint 10 điểm. Thuật ngữ, quy tắc nghiệp vụ, vòng đời Lượt đặt phòng 15 điểm. Story map và walking skeleton 5 điểm. User story và tiêu chí nghiệm thu 10 điểm. Ma trận CRUD, ma trận vai trò, đường không vui 10 điểm. Ma trận truy vết 5 điểm. Đọc số liệu 5 điểm. Kế hoạch đo lường cho đợt thí điểm 10 điểm.
Quy tắc chấm:
1. Với mỗi trích dẫn trong bài, kiểm tra nó có xuất hiện nguyên văn trong phần A không, và có đúng người nói không. Liệt kê mọi trích dẫn sai.
2. Tự đọc phần A và lập danh sách riêng của bạn gồm pain point, mâu thuẫn giữa các người được phỏng vấn, và quy tắc nghiệp vụ được nhắc tới. Sau đó so với bài làm và liệt kê những gì bài làm bỏ sót. Với mỗi mục bỏ sót, chỉ ra câu nói trong phần A làm bằng chứng.
3. Liệt kê những gì bài làm đưa vào phạm vi mà theo bạn không phải vấn đề ứng dụng đặt phòng giải quyết được, kèm lý do.
4. Kiểm tra mỗi user story có tiêu chí nghiệm thu kiểm tra được và có ít nhất một trường hợp bị từ chối không.
5. Kiểm tra ma trận truy vết đi được hai chiều không.
6. Tự đọc bảng số liệu trong phần A và lập danh sách riêng những điều con số cho thấy mà không ai trong sáu bản ghi kể ra. So với phần Đọc số liệu của bài làm, liệt kê điều bài làm bỏ sót kèm dòng số liệu làm chỗ dựa, và mọi kết luận bài làm rút ra vượt quá điều con số nói.
7. Kiểm tra kế hoạch đo lường: North Star có đo giá trị người dùng nhận được không, có 2 tới 3 chỉ số dẫn dắt và 2 chỉ số bảo vệ không, mỗi mức hiện tại có khớp với bảng số liệu không, mục tiêu có thời hạn không, và kế hoạch có tính tới việc tuần thi làm lệch số liệu không.
Cách trả lời:
Phần 1, bảng điểm từng mục, mỗi mục một dòng gồm điểm và một câu lý do.
Phần 2, danh sách bỏ sót có bằng chứng.
Phần 3, danh sách trích dẫn sai và con số không khớp với bảng số liệu.
Phần 4, ba việc nên sửa trước tiên, theo thứ tự ưu tiên.
Không khen chung chung. Không viết lại bài cho tôi. Nếu không chắc một điểm nào, hãy nói là không chắc thay vì đoán.
Phần A bắt đầu ngay dưới đây.
Đọc kết quả AI thế nào
AI chấm không phải là trọng tài cuối cùng. Nó có hai kiểu sai bạn cần biết.
Nó có thể bịa trích dẫn. Khi AI nói bạn bỏ sót một điều và đưa ra câu nói làm bằng chứng, hãy tìm câu đó trong bản ghi. Không tìm thấy thì gạch mục đó khỏi danh sách. Đây cũng là lý do câu lệnh yêu cầu AI chỉ ra câu nói: để bạn kiểm tra được.
Nó có thể quá dễ dãi với cấu trúc. AI thường cho điểm cao một bài có đủ bảng, đủ cột. Bảng điểm của bạn ở phần trên khắt khe hơn ở chỗ quan trọng: trích dẫn nguyên văn, tiêu chí kiểm tra được, truy vết hai chiều.
Đặt bảng tự chấm và bảng điểm của AI cạnh nhau. Chỗ nào hai bên lệch nhau quá 3 điểm ở cùng một mục, đọc lại mục đó trong bài của bạn. Thường thì một trong hai bên đã bỏ qua một chi tiết, và tìm ra bên nào là cách học nhanh nhất.
| Tình huống | Nghĩa là gì | Làm gì |
|---|---|---|
| Bạn chấm cao, AI chấm thấp | Bạn đọc thấy điều mình định viết | Đọc lại mục đó như người lạ, tìm chỗ thiếu chữ |
| Bạn chấm thấp, AI chấm cao | AI dễ dãi với cấu trúc | Giữ điểm của bạn nếu lý do của bạn cụ thể |
| Cả hai cùng thấp | Mục đó yếu thật | Quay lại khóa dạy mục đó trước khi sang bài 6 |
| AI liệt kê bỏ sót có bằng chứng | Có thể đúng | Kiểm tra câu trích trong bản ghi rồi mới ghi nhận |
So với đáp án
Khi đã có bảng tự chấm và bảng của AI, mở bài 6. Bài 6 liệt kê 24 điều ẩn: 12 pain point, 3 mâu thuẫn, 6 quy tắc nghiệp vụ, và 3 điều chỉ bảng số liệu cho thấy. Thêm 3 điều nghe giống yêu cầu nhưng không thuộc phạm vi, và một kế hoạch đo lường mẫu.
Cách so:
- Mở danh sách pain point của bạn bên cạnh bảng pain point của bài 6. Với mỗi dòng trong đáp án, tìm dòng tương ứng trong bài bạn. Được tính khi bạn nêu đúng vấn đề và đúng ít nhất một người nói, dù cách diễn đạt khác.
- Làm tương tự với mâu thuẫn. Được tính khi bạn nêu đúng cả hai phía. Chỉ thấy một phía, ví dụ ghi lại đề xuất của một người như một yêu cầu mà không thấy người kia phản đối, thì không tính.
- Làm tương tự với quy tắc. Được tính khi quy tắc có trong bảng quy tắc của bạn, không phải chỉ nằm trong một ghi chú.
- Làm tương tự với ba điều từ số liệu. Được tính khi bạn nêu đúng điều con số cho thấy, trỏ đúng dòng số liệu, và rút ra một hệ quả cho thiết kế. Chép lại con số mà không nói nó có nghĩa gì thì không tính.
- Với ba mục ngoài phạm vi: nếu bạn đã biến mục nào thành user story, trừ 1 điểm cho mỗi mục.
- Ghi ra những mục bạn bỏ sót. Bài 6 chỉ cho bạn mỗi loại bỏ sót thì quay lại khóa nào.