Vấn đề không phải bạn thiếu kiến thức
Bạn đã dẫn hàng chục dự án. Bạn biết mùi một dự án đang trượt. Bạn biết khi nào một kỹ sư đang nói "gần xong" mà thực ra còn ba tuần. Bạn biết cách ép chất lượng lên bằng quy trình. Những phản xạ đó được rèn trong hai mươi năm và chúng đúng — trong thế giới mà phần mềm cho ra kết quả tất định.
Vấn đề là mỗi phản xạ đó có một phiên bản sai khi áp lên sản phẩm xác suất. Và vì chúng là phản xạ, bạn dùng chúng mà không nhận ra mình đang dùng.
| Phản xạ đã rèn | Đúng ở đâu | Sai thế nào với AI |
|---|---|---|
| "Đưa số lỗi về 0 trước khi phát hành" | Hệ thống tất định | Ở đây tỉ lệ sai không bao giờ về 0. Áp mục tiêu này = không bao giờ phát hành |
| "Cho tôi ngày bàn giao" | Việc có phạm vi biết trước | Không ai biết mất bao lâu để lên từ 88% đến 95% — có khi không lên được |
| "Demo cho tôi xem" | Kiểm tra tiến độ | Demo chọn ca dễ. Bạn đang xem phần tốt nhất và tưởng đó là trung bình |
| "Tin người giỏi nhất của tôi" | Thường đúng | Người giỏi nhất thường là người phản kháng mạnh nhất (bài 7) |
| "Ước lượng thì chia nhỏ ra" | Việc xây dựng | Việc cải thiện chất lượng mô hình không chia nhỏ được — nó là việc nghiên cứu |
| "Đã sửa thì không quay lại" | Có kiểm thử hồi quy | Mô hình đổi, dữ liệu đổi, lỗi cũ quay lại |
Một câu chuyện quen
Đội báo: mô hình đạt 88%, cần lên 95%. Bạn hỏi mất bao lâu. Họ nói "khoảng ba tuần". Bạn ghi vào kế hoạch.
Ba tuần sau: 91%. Họ nói "cần thêm hai tuần". Hai tuần sau: 92%. Rồi 92%. Rồi 91,5%.
Ở đây bạn sẽ làm một trong ba việc, và cả ba đều sai:
- Ép mạnh hơn. Nhưng đây không phải vấn đề nỗ lực. Không ai đang lười.
- Đổi người. Nhưng người mới cũng sẽ gặp đúng trần đó.
- Kết luận AI chưa chín, hoãn dự án. Nhưng 92% có thể đã đủ tốt — bạn chưa bao giờ hỏi 95% từ đâu ra.
Điều đổi về bản chất: bạn quản lý một phân phối
Trước đây bạn quản lý trạng thái: xong hay chưa, chạy hay không. Bây giờ bạn quản lý một phân phối kết quả, và công việc của bạn gồm ba phần mới:
- Quyết định ngưỡng nào đáng đạt — đây là quyết định kinh doanh, không phải kỹ thuật, và nó là của bạn.
- Quyết định chuyện gì xảy ra ở phần còn lại — thiết kế cho lần sai. Đây là nơi phần lớn giá trị sống hay chết.
- Quyết định khi nào dừng đầu tư — vì đường cong cải thiện phẳng dần, và không có tín hiệu tự nhiên nào nói "đủ rồi".
Vì sao người trẻ có lợi thế ở đây
Không phải vì họ giỏi hơn. Vì họ không có phản xạ cần bỏ. Một người chưa từng quản lý dự án tất định nào không phải chống lại thói quen đòi một con số chắc chắn — họ bắt đầu từ chỗ "kết quả là một phân phối" như một điều tự nhiên.
Đây là cùng một hiện tượng đã xảy ra năm 2010 với sản phẩm xã hội: những người đã xây phần mềm doanh nghiệp một mình phải học lại rằng giá trị đến từ việc người dùng mang người dùng khác vào, chứ không từ danh sách tính năng. Người mới không phải học lại gì.
Lợi thế của bạn là khác: bạn biết cách dẫn người, cách nói với hội đồng quản trị, cách giữ một đội đi qua giai đoạn không rõ ràng. Những thứ đó không mất giá. Chỉ mô hình về "xong" là phải đổi.
Điều không đổi
Đừng đọc bài này thành "mọi thứ bạn biết đều sai". Ba thứ giữ nguyên giá trị, và chúng là phần khó nhất của nghề:
- Đọc được một đội. Biết khi nào ai đó đang che một vấn đề, biết ai đang quá tải.
- Bảo vệ đội khỏi áp lực từ trên trong lúc công việc chưa rõ ràng.
- Quyết định trong điều kiện thiếu thông tin. Đây là việc bạn đã làm hai mươi năm, và bây giờ nó cần nhiều hơn chứ không ít hơn.
Làm ngay
Lấy bảng sáu phản xạ ở trên và tự đánh dấu: trong ba tháng qua, bạn đã dùng phản xạ nào lên một dự án AI? Không cần chia sẻ với ai. Danh sách đó là bản đồ cho chín bài còn lại.